د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وايي، که امریکا د اسلاماباد په تفاهملیک کې خپلو ژمنو ته بېرته ودرېږي، تهران هم چمتو دی چې د دغه تفاهملیک عملي کولو ته بېرته راوګرځي.
پزشکیان دا څرګندونې نن، سهشنبه د سنبلې په ۱۰مه، د قرغزستان په پلازمېنه بشکیک کې د شانګهای د همکاریو سازمان د ۲۵مې سرمشریزې پر مهال وکړې.
هغه وویل، د اسلاماباد تفاهملیک چې د پاکستان او قطر په منځګړیتوب او د ایران او امریکا له خبرو وروسته د غبرګولي په ۲۸مه لاسلیک شوی و، له دوو اوونیو کم وخت دوام وکړ.
پزشکیان وویل: «که امریکا د تفاهملیک خپلو ژمنو ته بېرته راوګرځي، د ایران اسلامي جمهوریت به هم سمدستي متقابل عمل وکړي.»
د ایران ولسمشر ادعا وکړه چې امریکا د سند له لاسلیک څخه له دوو اوونیو په کم وخت کې خپلې ژمنې پرېښې او هغه څه یې پیل کړي چې نوموړي د واشنګټن «زیات غوښتنې او پر ژمنو نه درېدل» وبلل.
د دغه تفاهملیک له مخې، ټاکل شوې وه چې د وروستۍ هوکړې لپاره تخنیکي خبرې پیل شي. د دې هوکړې موخه د ایران او امریکا ترمنځ د شخړې دایمي پای ته رسول، د هرمز تنګي بېرته د جګړې له وړاندې حالت ته ستنول او د ایران سمندري کلابندۍ پای ته رسول وو.
خو وروسته له هغې چې دواړو لورو یو بل د ژمنو پر ماتولو تورن کړل، د تفاهملیک عملي کېدل ودرېدل او پوځي نښتې بیا زیاتې شوې. د هرمز تنګي امنیتي وضعیت هم خراب شو او د ایران سمندري کلابندي روانه پاتې شوه.
د مستقیمو نښتو له یوې میاشتې وقفې وروسته، پرون یو ځل بیا د ایران په سوېل کې پر لارک ټاپو د امریکا د برید راپور ورکړل شو. ایران هم په اردن کې پر دوو امریکايي پوځي اډو د توغندیز برید ادعا کړې ده.
په داسې وضعیت کې د پزشکیان تازه څرګندونې یوازې د خبرو لپاره د چمتووالي اعلان نه دی، بلکې واشنګټن ته یو مشروط پیغام هم دی. تهران وايي د هوکړې د بیا پیل دروازه یې نه ده تړلې، خو نه غواړي د امریکا له لوري د ژمنو د عملي کېدو له ډاډ پرته یو ځل بیا هماغه بهیر پیل کړي.
د نیمروز له نظره، د پزشکیان د څرګندونو مهم اړخ دا دی چې تهران د هوکړې د بیا پیل لپاره یوازې پر خبرو ټینګار نه کوي، بلکې د امریکا د ژمنو عملي کېدل د بنسټیز شرط په توګه مطرح کوي. دا دریځ د ایران او امریکا ترمنځ د باور د ژورې ستونزې څرګندونه کوي او ښيي چې تهران غواړي د راتلونکو خبرو لپاره داسې ډاډ ترلاسه کړي چې د پخوانیو ژمنو د ماتېدو مخه ونیول شي.
که واشنګټن د ایران شرط ونه مني، د اسلاماباد تفاهملیک به ښايي یوازې تر سیاسي څرګندونو محدود پاتې شي او د عملي هوکړې لپاره به نوي منځګړیتوب او د باور جوړونې هڅې اړینې وي.
په پایله کې، د ایران او امریکا د اړیکو راتلونکی یوازې د خبرو پر بیا پیل پورې نه تړل کېږي؛ اصلي ننګونه دا ده چې دواړه لوري څنګه کولای شي د یو بل د ژمنو د عملي کېدو لپاره د باور وړ ضمانت رامنځته کړي.
که د ژمنو د پلي کېدو لپاره د څارنې او ضمانت باوري جوړښت رامنځته شي، د اسلاماباد تفاهملیک د بیا فعالېدو لپاره زمینه برابرېدای شي. خو که د هرمز تنګي امنیتي ستونزې، سمندري کلابندي او پوځي بریدونه دوام وکړي، د سیاسي چمتووالي او واقعي خبرو ترمنځ واټن به لا هم زیات شي.
له همدې امله، د پزشکیان د څرګندونو اصلي ارزښت په دې کې دی چې تهران لا هم د هوکړې دروازه پرانیستې ساتي، خو د هغې د بیا فعالېدو کیلي یې د واشنګټن په عملي اقداماتو پورې تړلې ده.
