د حزب اسلامي مشر ګلبدین حکمتیار په وروستیو میاشتو کې پر طالبانو خپلې سیاسي نیوکې سختې کړې او ورسره یې د خپل ګوند د تشکیلاتي جوړښت د بیا تنظیم هڅې هم تعقیب کړې دي؛ هغه بدلون چې د طالبانو پر وړاندې د نوموړي د راتلونکې تګلارې په اړه پوښتنې راپورته کوي.
د راپورونو له مخې، حکمتیار په دې وروستیو کې له افغانستان څخه بهر د حزب اسلامي شورا جوړه کړې او د دې شورا لپاره یې مسؤلان او د کمېټو غړي ټاکلي دي. په افغانستان کې هم، د حزب اسلامي ته نږدې سرچینې وايي چې په بېلابېلو سیمو کې د دې جریان د غړو د تنظیم او بسیج هڅې زیاتې شوې دي.
دا اقدامات په داسې وخت کې کېږي چې حکمتیار په خپلو وروستیو څرګندونو کې پر طالبانو سختې نیوکې کړې دي. هغه د طالبانو د ادارې په اړه توندې څرګندونې کړې، د واک د سپارلو غوښتنه یې کړې او ویلي یې دي چې په افغانستان کې بدلون «حتمي او نږدې» دی.
حکمتیار همداراز پر ټاکنو، په سیاسي جوړښت کې د خلکو پر ګډون، اساسي قانون او د یوه ټولشموله سیاسي بهیر پر جوړېدو ټینګار کړی دی. هغه د سیمې له هېوادونو هم غوښتي چې په افغانستان کې له نیابتي جګړې ډډه وکړي او طالبان یې د «بهرنۍ پروژې» په توګه بللي دي.
خو د حکمتیار اوسني دریځونه له هغه د تېر سیاسي موقف څخه په بشپړه توګه جلا نه دي. نوموړي تر دې مخکې هم د ټاکنو، اساسي قانون او ټولملي خبرو اترو په اړه ورته لیدلوري مطرح کړي وو. د اوسني پړاو توپیر دا دی چې د طالبانو پر وړاندې د هغه نیوکې لا څرګندې او توندې شوې دي او ورسره د حزب اسلامي د تشکیلاتي جوړښت د بیا منسجمولو هڅې هم روانې دي.
حکمتیار په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د ډېرو نورو مخالفانو خلاف، د سیاسي بدلون هرکلی وکړ او د یوې مودې لپاره په کابل کې پاتې شو. خو له طالبانو سره یې اړیکې په تدریجي ډول ترینګلې شوې. د خپرو شویو راپورونو له مخې، سیاسي محدودیتونه، د ځینو شتمنیو ضبط او د هغه د فعالیتونو او ویناوو مخنیوی په پای کې د دې لامل شول چې له افغانستان څخه ووځي. نوموړی اوس په مالیزیا کې ژوند کوي.
د حکمتیار له وروستیو دریځونو داسې ښکاري چې تر هغه وخته چې طالبان پر واک پاتې وي، افغانستان ته د هغه بېرته ستنېدل لږ تر لږه په اوسنیو شرایطو کې له ستونزو سره مخ دي. خو اصلي پوښتنه دا ده چې ایا نوموړی به خپل سیاسي فشار ته دوام ورکړي، که د حزب اسلامي تنظیم به له سیاسي فعالیتونو څخه یوې بلې مرحلې ته وغځوي.
حکمتیار تر اوسه په علني ډول له طالبانو سره د وسلهوالې جګړې د پیل اعلان نه دی کړی. خو د حزب اسلامي یوه لوړپوړي غړي افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې «له وسلهوالې مبارزې پرته بله لار نشته» او ادعا یې کړې چې له حزب اسلامي سره مخامخ کېدل د طالبانو لپاره درانه پایلې لرلی شي.
دا څرګندونې د یوه ګوندي غړي دریځ دی او د حزب اسلامي له لوري د وسلهوالې جګړې د پیل د رسمي او اعلان شوي تصمیم په معنا نه دي.
همدغه غړي د طالبانو په جوړښت کې د حزب اسلامي د اړوندو کسانو د نفوذ ادعا هم کړې او ویلي یې دي چې حزب اسلامي لا هم د واک په جوړښت کې په ځینو برخو کې نفوذ لري. دا ادعا په خپلواکه توګه نه ده تایید شوې.
که حزب اسلامي احتمالي وسلهوالې مبارزې ته مخه کړي، د دې بهیر راتلونکی به له مهمو عواملو، لکه مالي او پوځي سرچینو، د سیمې د هېوادونو له ملاتړ او د دغه ګوند د غړو له چمتووالي سره تړاو ولري. تر اوسه په علني ډول داسې څرګند او قطعي شواهد نه لیدل کېږي چې دا شرایط په بشپړه توګه برابر شوي وي. د سیمې ګڼو هېوادونو هم په وروستیو کلونو کې له طالبانو سره خپلې اړیکې پراخې کړې دي.
سره له دې، د حزب اسلامي سابقه او د طالبانو په جوړښت کې د هغو کسانو شتون چې پخوا له جهادي جریانونو، په ځانګړي ډول حزب اسلامي، سره تړاو یې درلود، د دې جریان احتمالي بیا راڅرګندېدل په سیاسي یا امنیتي ډګر کې د پام وړ موضوع ګرځوي.
د حکمتیار د نویو دریځونو بله مهمه برخه دا ده چې د طالبانو پر وړاندې د هغه مخالفت ښايي له قومي سیالۍ څخه د پراخو سیاسي موضوعاتو پر لور ولاړ شي. په وروستیو کلونو کې د طالبانو ډېری سازمانیافته مخالفتي جریانونه له غیرپښتنو ډلو څخه راوتلي دي.
که حکمتیار خپل مخالفت د سیاسي ګډون، د وګړو د حقونو، مشروعیت، اساسي قانون او د راتلونکي سیاسي نظام پر محورونو تنظیم کړي، د هغه سیاسي دریځ ښايي له بېلابېلو ټولنیزو ډلو سره د اړیکې زمینه پیدا کړي.
په مقابل کې، که دا تقابل په قومي رویارویۍ بدل شي، د افغانستان ټولنیزې درزې لا ژورېدای شي. له همدې امله، په راتلونکو میاشتو کې یوازې د حکمتیار د نیوکو شدت مهم نه دی؛ بلکې دا هم مهمه ده چې حزب اسلامي کوم سیاسي او تشکیلاتي جوړښت رامنځته کوي، له نورو مخالفو جریانونو سره څه ډول اړیکې جوړوي او ایا فعالیتونه به یې په سیاسي ډګر کې محدود پاتې شي او که د وسلهوالې رویارویۍ پر لور به حرکت وکړي.
په اوسنیو شرایطو کې په ډاډ سره نه شي ویل کېدای چې حکمتیار به له طالبانو سره جګړه پیل کړي. خو د هغه د نیوکو زیاتېدل، د حزب اسلامي د تشکیلاتي انسجام هڅې او د ټاکنو او سیاسي نظام د بدلون په څېر موضوعاتو بیا مطرح کول ښيي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د هغه او طالبانو اړیکې د لومړیو کلونو په پرتله نوي پړاو ته داخلې شوې دي.
