د افغانستان د پخواني پارلمان غړې فوزیه کوفي وايي، د دوحې په تړون کې د ښځو د بنسټیزو حقونو د تضمین لپاره د روښانه ژمنو او د حساب ورکولو د میکانیزمونو نشتون طالبانو ته دا زمینه برابره کړې چې پر ښځو او نجونو محدودیتونه نور هم پراخ کړي. هغې د دې تړون له مذاکرهکوونکو غوښتي چې د ښځو د حقونو لپاره د عملي او الزامآورو تضمینونو د نه شاملولو په اړه ځواب ووايي.
د کوفي دغه غبرګون د طالبانو د افغان شخصیتونو سره د اړیکو کمېسیون د مشر شهابالدین دلاور له وروستیو څرګندونو وروسته مطرح شوی دی. دلاور ویلي وو چې طالبانو له امریکا سره د دوحې د خبرو پر مهال د بشري حقونو، د ښځو د حقونو یا د افغانستان د راتلونکي سیاسي نظام په اړه کومه ژمنه نه وه کړې. دغو څرګندونو د یو شمېر سیاسي څېرو او د طالبانو د منتقدانو غبرګونونه راپارولي دي.
فوزیه کوفي د شنبې په ورځ، د تلې پر ۱۸مه، په ټولنیزه شبکه اېکس کې په یوه پیغام کې ټینګار کړی چې امریکايي مذاکرهکوونکي باید څرګنده کړي چې ولې یې د ښځو د حقونو د ساتنې لپاره روښانه او الزامآورې ژمنې د تړون په متن کې شاملې نه کړې. د هغې په وینا، د دغو تضمینونو نشتون د ښځو او نجونو پر وړاندې د پراخو محدودیتونو د لګولو زمینه برابره کړې ده.
کوفي همداراز یادونه کړې چې د طالبانو استازو په تېرو علني غونډو کې، د ۱۳۹۷ کال د سلواغې میاشتې د مسکو غونډې په ګډون، د ښځو د دوکتورا تر کچې د زدهکړو او د دولت په بېلابېلو برخو کې د کار کولو د امکان په اړه خبرې کړې وې؛ خو د دولت د مشرۍ مقام یې له دې استثنا کړی و.
هغې پوښتنه کړې چې ولې د دوحې د خبرو پر مهال د ښځو د حقونو په اړه دغه څرګندونې په الزامآورو او عملي کېدونکو ژمنو بدلې نه شوې.
د افغانستان دغې پخوانۍ پارلماني غړې ټینګار کړی چې د سولې ترلاسه کول باید د انساني کرامت، ازادیو او د ښځو د بنسټیزو حقونو په بیه نه وي. د هغې دریځ یو ځل بیا د افغانستان په اړه په سیاسي تړونونو کې د ښځو د حقونو د ځای او د هغو د عملي تضمین موضوع د بحث مرکز ته راوستې ده.
په همدې حال کې، په ژنیو کې د ملګرو ملتونو په دفتر کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد اندېشه هم د دلاور پر څرګندونو نیوکه کړې ده. هغه ویلي چې دغه څرګندونې یو ځل بیا ښيي چې طالبان سیاسي او نړیوالو اصولو او ژمنو ته ژمن نه دي.
اندېشه په خپل پیغام کې لیکلي چې جګړه، ځانمرګي بریدونه، تاوتریخوالی او حتی د سولې خبرې، د هغه په نظر، د طالبانو د اصلي موخې، یعنې د بشپړ واک انحصار، د ترلاسه کولو وسیلې وې.
هغه زیاته کړې چې هغه کسان چې لا هم له طالبانو سره د خبرو اترو او سیاسي تفاهم هیله لري، باید د دلاور له وروستیو څرګندونو څخه خپله پایله واخلي.
اندېشه په پای کې ټینګار کړی چې طالبان یوازې «یوه ژبه» درک کوي. دا توند تعبیر د سیاسي جوړجاړي له لارې له طالبانو سره د تفاهم د امکان په اړه د هغه انتقادي دریځ څرګندوي.
د دلاور وروستیو څرګندونو او د کوفي او اندېشه غبرګونونو یو اساسي بحث بیا راپورته کړی دی: که د ښځو حقونه په سیاسي تړونونو کې د عملي کېدو وړ تضمین ونه لري، کوم بنسټ کولای شي مذاکرهکوونکي د دغو حقونو د نقض په وړاندې ځواب ویلو ته اړ کړي؟
د افغانستان تجربه ښيي چې په تړونونو کې د روښانه او د تعقیب وړ ژمنو نشتون کولای شي د سیاسي وعدو او د ښځو د واقعي وضعیت ترمنځ واټن نور هم زیات کړي.
