په افغانستان کې د طالبانو د واکمنۍ دوام، د اقتصادي بحران او د نړیوالو مرستو د کمېدو ترڅنګ، د میلیونونو افغانانو ژوند له فقر، بېکارۍ او نامعلوم راتلونکي سره مخ کړی دی. د پيبياېس نیوز د یوه راپور له مخې، د ایران او پاکستان له لوري د افغان کډوالو ایستل د ځوانانو او هغو کورنیو وضعیت لا سخت کړی چې له کلونو وروسته افغانستان ته ستنېږي.
د پيبياېس نیوز په راپور کې ویل شوي چې له ایران او پاکستان څخه ډېری ستنېدونکي افغانان له کلونو ژوند وروسته داسې هېواد ته ستنېږي چې نه کار لري، نه ثابت عاید او نه مناسب استوګنځای. ځینې کسان حتی له خپلو سیمو او د افغانستان له اوسنیو شرایطو سره کافي بلدتیا هم نه لري.
امیر، چې له ایران څخه ایستل شوی، پيبياېس نیوز ته ویلي چې شاوخوا ۲۰ کاله یې په ایران کې ژوند کړی او د ورځني مزدورۍ له لارې یې د خپلې کورنۍ لګښتونه برابرول. هغه د نیول کېدو وروسته له خپلې خور، خورزې او وراره سره افغانستان ته ستانه کړل شوی دی.
امیر ویلي چې افغانستان ته ستنېدل یې په خپله خوښه نه وو او له بېرته ستنېدو وروسته د ژوند د دوام لپاره هېڅ نه لري؛ نه کار، نه کور او نه عاید. د هغه په وینا، په ایران کې لږ تر لږه د کار او د ورځنیو لګښتونو د برابرولو امکان موجود و.
د پيبياېس په راپور کې راغلي چې په افغانستان کې سخت اقتصادي وضعیت، سره له دې چې د مهاجرت پر لارو د نیول کېدو، وهلو ټکولو او حتی ډزو خطر شته، ځینې ځوانان بیا هم هڅوي چې د ایران د ننوتلو هڅه وکړي.
وکیل، یو بل ځوان چې له ایران څخه ایستل شوی، ویلي چې هغه او پنځه نور کسان د ایران د ننوتلو لپاره له اتو ساعتونو مزل وروسته په دښته کې ونیول شول او څو ساعته ورسره وهل ټکول وشول.
د کډوالۍ د نړیوال سازمان د سپټمبر ۲۰۲۶ د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د سپټمبر له ۱۵مې څخه د ۲۰۲۶ کال د اګست تر ۳۱مې پورې نږدې شپږ میلیونه او ۴۷۴ زره افغانان له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي دي.
پاکستان هم د افغانانو د بېرته ستنېدو له مهمو لارو څخه دی. د ملګرو ملتونو د هغو شمېرو له مخې چې پيبياېس په خپل راپور کې یادې کړې، یوازې سږ کال شاوخوا ۶۰۰ زره افغانان د پاکستان له لارې افغانستان ته داخل شوي دي.
ډېری دغه کسان کلونه او یا د خپل ژوند لویه برخه په پاکستان کې تېره کړې ده او اوس داسې افغانستان ته ستنېږي چې پیسې، سرپناه او د ژوند لومړني امکانات نه لري. ځینې یې حتی د هغو سیمو له خلکو او چاپېریال سره مستقیمه اړیکه هم نه لري چې بېرته ورته ستانه شوي دي.
جمیله، یوه افغانه ښځه چې له خپلو نهو اولادونو سره له پاکستان څخه ایستل شوې، پيبياېس نیوز ته ویلي چې کورنۍ یې د پاکستان د پولیسو له وېرې څو میاشتې په بېلابېلو ځایونو کې پټه اوسېدله. د هغې په وینا، کله چې امنیتي ځواکونو د کورنۍ نارینه ونه موندل، د هغې اته کلن زوی یې هم له ځان سره یووړ او ورسره یې وهل ټکول وکړل.
د جمیلې ۱۴ کلنې لور پيبياېس نیوز ته ویلي چې هیله لري ښوونځي ته ولاړه شي او په راتلونکي کې ډاکتره شي، خو افغانستان ته له ستنېدو وروسته د هغې د زده کړو د دوام زمینه نه ده برابره شوې.
هغې ویلي چې کورنۍ یې کله ناکله دوه یا درې ورځې له خوړو پرته تېروي او افغانستان ته له ستنېدو وروسته حتی د اوسېدو لپاره کور یا خېمه هم نه لري.
د پيبياېس دغه راپور په داسې حال کې خپرېږي چې د نړیوالو مرستو کمښت هم پر ستنېدونکو کورنیو فشار زیاتوي. د راپور له مخې، په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د پروګرام بودجه چې په ۲۰۲۲ کال کې شاوخوا ۲۴۰ میلیونه ډالره وه، ښايي سږ کال د هغې نږدې یوې درېیمې برخې ته راکمه شي.
ملګرو ملتونو اټکل کړی چې د کال تر پایه ښايي دوه میلیونه نور افغان کډوال هم افغانستان ته ستانه کړل شي. که دا اټکل عملي شي، د کار پر بازار، استوګنې، عامه خدمتونو او بشري مرستو به لا زیات فشار وارد شي.
د ډېرو ستنېدونکو کورنیو لپاره افغانستان ته بېرته راتګ د کډوالۍ پای نه، بلکې په داسې هېواد کې د ژوندي پاتې کېدو د یوې نوې مرحلې پیل دی چې میلیونونه وګړي یې له فقر او بېکارۍ سره مخ دي.
د ستنېدونکو افغانانو زیاتوالی، د نړیوالو مرستو کمښت او د زده کړو او اقتصادي فرصتونو محدودیتونه په ځانګړي ډول د ځوان نسل پر راتلونکي اغېز کولی شي او د فقر او جبري کډوالۍ د دوام ستونزه لا ژوره کړي.
