اخراج گسترده افغان‌ها؛ بازگشت به فقر و آینده‌ای نامعلوم

ادامه حاکمیت طالبان در افغانستان، هم‌زمان با بحران اقتصادی و کاهش کمک‌های بین‌المللی، زندگی میلیون‌ها افغان را با فقر، بیکاری و آینده‌ای نامعلوم روبه‌رو کرده است؛ وضعیتی که به گفته پی‌بی‌اس نیوز، برای جوانان و خانواده‌هایی که از کشورهای همسایه اخراج می‌شوند، دشوارتر شده است.

پی‌بی‌اس نیوز در گزارشی از وضعیت افغان‌های اخراج‌شده از ایران و پاکستان نوشته است که بسیاری از بازگشت‌کنندگان پس از سال‌ها زندگی در کشورهای همسایه، بدون کار، درآمد، خانه و حتی شناخت کافی از شرایط افغانستان وارد کشوری می‌شوند که خود با بحران اقتصادی عمیق روبه‌رو است.

امیر، یکی از مهاجرانی که از ایران اخراج شده، به پی‌بی‌اس نیوز گفته است که ۲۰ سال در ایران زندگی کرده و با کارهای روزمزدی هزینه زندگی خود را تأمین می‌کرده است. او پس از بازداشت، همراه با خواهر، خواهرزاده و برادرزاده‌اش به افغانستان بازگردانده شده است.

امیر گفته است که بازگشتش اختیاری نبوده و پس از ورود به افغانستان چیزی برای ادامه زندگی ندارد؛ نه کار، نه خانه و نه درآمد. به گفته او، زندگی در ایران دست‌کم امکان کسب درآمد و تأمین هزینه‌های روزمره را فراهم می‌کرد.

گزارش پی‌بی‌اس می‌افزاید که شرایط دشوار اقتصادی در افغانستان، با وجود خطر بازداشت، ضرب‌وشتم و حتی تیراندازی در مسیرهای مهاجرتی، برخی جوانان را بار دیگر به تلاش برای ورود به ایران سوق می‌دهد.

وکیل، جوان دیگری که از ایران اخراج شده، گفته است او و پنج نفر دیگر پس از هشت ساعت پیاده‌روی در بیابان و تلاش برای ورود به ایران بازداشت شدند و چند ساعت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفتند.

بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت در سپتامبر ۲۰۲۶، از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۳ تا ۳۱ آگست ۲۰۲۶، نزدیک به شش میلیون و ۴۷۴ هزار افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.

پاکستان نیز یکی دیگر از مسیرهای اصلی بازگشت اجباری افغان‌ها بوده است. بر اساس آمار سازمان ملل که در گزارش پی‌بی‌اس به آن اشاره شده، حدود ۶۰۰ هزار افغان تنها در سال جاری از طریق مرز پاکستان وارد افغانستان شده‌اند.

بسیاری از این افراد سال‌ها یا حتی بخش بزرگی از زندگی خود را در پاکستان سپری کرده‌اند و اکنون در شرایطی به افغانستان بازمی‌گردند که پول، سرپناه و امکانات ابتدایی زندگی را در اختیار ندارند و برخی حتی ارتباط مستقیمی با محل بازگشت خود ندارند.

جمیله، یک زن افغان که همراه با ۹ فرزندش از پاکستان اخراج شده، گفته است خانواده‌اش ماه‌ها به دلیل ترس از بازداشت توسط پولیس پاکستان در مکان‌های مختلف پنهان می‌شدند. به گفته او، نیروهای پولیس حتی پسر هشت‌ساله‌اش را زمانی که مردان خانواده را پیدا نکردند، با خود برده و مورد ضرب‌وشتم قرار دادند.

دختر ۱۴ ساله جمیله نیز به پی‌بی‌اس نیوز گفته است که آرزو دارد به مکتب برود و در آینده پزشک شود، اما پس از بازگشت به افغانستان دیگر امکان ادامه تحصیل برای او فراهم نیست.

او همچنین گفته است خانواده‌اش گاهی دو یا سه روز بدون غذا می‌مانند و پس از بازگشت به افغانستان حتی خانه یا چادری برای زندگی ندارند.

گزارش پی‌بی‌اس در حالی از این وضعیت خبر می‌دهد که کاهش کمک‌های بین‌المللی نیز فشار بر خانواده‌های بازگشته را افزایش داده است. بر اساس این گزارش، بودجه برنامه پناهندگان سازمان ملل در افغانستان که در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۴۰ میلیون دالر بود، ممکن است در سال جاری به حدود یک‌سوم آن کاهش پیدا کند.

سازمان ملل همچنین برآورد کرده است که تا پایان سال، ممکن است دو میلیون پناهجوی دیگر نیز به افغانستان بازگردانده شوند؛ موضوعی که در صورت تحقق، فشار بیشتری بر بازار کار، مسکن، خدمات عمومی و کمک‌های بشردوستانه وارد خواهد کرد.

برای بسیاری از این خانواده‌ها، بازگشت به افغانستان به معنای پایان مهاجرت نیست؛ بلکه آغاز مرحله تازه‌ای از تلاش برای زنده ماندن در کشوری است که میلیون‌ها نفر در آن با فقر و بیکاری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تداوم این روند، در کنار کاهش کمک‌های خارجی و محدودیت فرصت‌های آموزشی و اقتصادی، به‌ویژه برای نسل جوان، می‌تواند چرخه فقر و مهاجرت اجباری را عمیق‌تر کند.