طالبان وايي، په تېر یوه کال کې څه باندې ۹۹ زره د سرطان ناروغانو په افغانستان کې په دولتي روغتیايي مرکزونو کې روغتیايي خدمتونه ترلاسه کړي دي؛ هغه شمېره چې یو ځل بیا د سرطان د ناروغۍ پراخوالی او د تخصصي درملنې محدود لاسرسی څرګندوي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد نن، چهارشنبه د وږي ۱۸مه، په کابل کې یوې خبري غونډې ته ویلي، دغه شمېره د هغو ناروغانو ده چې په دولتي روغتیايي مرکزونو کې ثبت شوي او روغتیايي خدمتونه یې ترلاسه کړي دي.
د مجاهد په وینا، په ۱۴۴۷ هجري قمري کال کې، د ۱۴۰۴ کال د چنګاښ له ۶مې څخه د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي تر ۲۶مې پورې، څه باندې ۹۹ زره د سرطان ناروغانو روغتیايي خدمتونه ترلاسه کړي دي.
هغه همداراز ویلي چې په کابل کې د سرطان ناروغیو د تشخیص او درملنې لپاره د ۲۰۰ بستریز روغتون فعالیت هم پیل شوی دی.
خو د دې شمېرې له پخوانیو رسمي شمېرو سره مستقیمه پرتله پوښتنې راولاړوي. د افغانستان د پخواني حکومت د عامې روغتیا وزارت تر ۲۰۲۰ کال پورې په خپلو کلنیو راپورونو کې ویلي وو چې هر کال شاوخوا ۲۰ زره د سرطان نوې پېښې ثبتېږي او نږدې ۱۵ زره ناروغان د شپږو میاشتو څخه تر یوه کال پورې موده کې خپل ژوند له لاسه ورکوي.
سره له دې، د طالبانو له خوا د ۹۹ زره کسانو اعلان شوې شمېره په دې معنا نه ده چې په همدې موده کې ۹۹ زره کسان په سرطان اخته شوي دي؛ ځکه مجاهد څرګنده کړې چې دا شمېر په دولتي روغتیايي مرکزونو کې د ثبت شویو او خدمت ترلاسه کوونکو ناروغانو شمېر دی. په دې کې کېدای شي د درملنې لپاره مراجعین، د درملنې تعقیبي مراجعات او یا په روغتیايي سیستم کې ثبت شوي نور موارد شامل وي. له همدې امله د سرطان د نوو کلنیو پېښو له شمېرو سره د دې شمېرې د مستقیمې پرتله لپاره لا ډېرو تفصیلي معلوماتو او د شمېرنې د طریقې وضاحت ته اړتیا ده.
اصلي ستونزه یوازې د ناروغانو په شمېر کې نه ده. افغانستان لا هم د سرطان د تخصصي تشخیص او درملنې له سخت کمښت سره مخ دی او تخصصي خدمتونه تر ډېره په کابل کې متمرکز دي. د موجودو معلوماتو له مخې، په ولایتونو کې د سرطان د تشخیص او درملنې لپاره خپلواک تخصصي مرکزونه نشته.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د وروستیو نښتو له امله د پولو له تړل کېدو وړاندې، یو شمېر افغان سرطان ناروغان د درملنې لپاره پاکستان، په ځانګړي ډول پېښور او کراچۍ، ته تلل. د پولو د تګ راتګ محدودېدو دغه درملنیزه لار د ډېرو ناروغانو لپاره لا ستونزمنه کړې ده او اوس یوازې هغه ناروغان چې زیات مالي توان لري، په ځینو مواردو کې هند او ایران ته د درملنې لپاره لېږدول کېږي.
د افغان کورنیو لپاره سرطان یوازې یوه روغتیايي ستونزه نه ده؛ د درملنې لوړ لګښتونه، په ولایتونو کې د تخصصي امکاناتو نشتوالی او له هېواده بهر د درملنې ستونزمن لاسرسی، دا ناروغي پر اقتصادي او ټولنیزې ستونزې هم بدلوي.
د نیمروز په ارزونه، که د طالبانو اعلان شوې شمېره په دولتي روغتیايي مرکزونو کې د ناروغانو د مراجعاتو او ثبت اندازه څرګندوي، نو د افغانستان اړتیا یوازې په کابل کې د یوه روغتون له جوړېدو ډېره پراخه ده. په ولایتونو کې د تشخیص او درملنې د مرکزونو جوړول، د درملو او طبي وسایلو برابرول، د متخصصو ډاکترانو روزنه او له هېواده بهر د اړمنو ناروغانو لپاره د خوندي درملنیز تګ راتګ زمینه برابرول هغه برخې دي چې د سرطان د درملنې لپاره اوږدمهاله حل ته اړتیا لري.
په کابل کې د درملنې د ظرفیت لوړول یو مثبت ګام کېدای شي، خو که تخصصي خدمتونه ولایتونو ته پراخ نه شي، د درملو او وسایلو ستونزې حل نه شي او د بهرني درملنې اړتیا لرونکو ناروغانو لپاره باوري لارې رامنځته نه شي، د هېواد د ډېرو سرطان ناروغانو لپاره به د درملنې پر وړاندې خنډونه لا هم پر ځای وي.
