د برتانیا لیکوالې کارن بارټلېټ کتاب «له کابله تېښته» د ۲۰۲۶ کال د اورویل معتبره سیاسي جایزه وګټله. دا کتاب د هغو نږدې ۲۰۰ افغان ښځینه قاضیانو او د هغوی د کورنیو د ژغورنې مستند روایت وړاندې کوي چې په ۲۰۲۱ کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له افغانستان څخه وایستل شول.
د اورویل بنسټ د جایزې د اعلان پر مهال په یوه خبرپاڼه کې د افغانستان د ښځینه قاضیانو د کار ستاینه وکړه او ویې ویل، دغو قاضیانو د تېرو دوو لسیزو پر مهال د فساد او د ښځو او ماشومانو پر وړاندې د تاوتریخوالي د دوسیو په څېړنه کې مهم رول لوبولی و. بنسټ زیاته کړه چې د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د هغو زرګونو بندیانو د خوشې کېدو له امله چې ځینې یې د همدې قاضیانو له خوا محکوم شوي وو، د ښځینه قاضیانو ژوند له جدي ګواښ سره مخ شو.
کارن بارټلېټ د جایزې تر ترلاسه کولو وروسته وویل، دا ویاړ تر هر څه زیات د افغانستان د ښځینه قاضیانو دی، ځکه د هغې په وینا، هغوی «بېسارې زړورې» دي. هغې همدارنګه وویل چې د افغانستان ښځې او نجونې اوس هم له بنسټیزو حقونو، لکه زدهکړې، کار او د خپلواک تګ راتګ له حق څخه محرومې دي.
د اورویل جایزې د داورانو د پلاوي مشر روهان سیلوا دا کتاب «اغېزناک، له خواخوږۍ ډک او په روښانه ژبه لیکل شوی» اثر وباله او ویې ویل چې کتاب د نړیوال اهمیت یوه کیسه په بریالیتوب روایت کړې ده. د کتاب یوه برخه د ننګرهار د پخوانۍ ښځینه قاضي ریحانه عطایي تجربو ته ځانګړې شوې ده.
د ښځینه قاضیانو د نړیوالې ټولنې د معلوماتو له مخې، د افغانستان له شاوخوا ۲۶۰ ښځینه قاضیانو څخه تر اوسه نږدې ۱۸۰ تنه له خپلو کورنیو سره امریکا، بریتانیا، کاناډا، جرمني، اسټرالیا، برازیل او یو شمېر نورو اروپایي هېوادونو ته لېږدول شوي دي.
خو راپورونه ښيي چې لا هم شاوخوا ۴۵ ښځینه قاضیانې له جدي خطر سره مخ دي. یو شمېر یې په افغانستان کې په پټه ژوند کوي او یو شمېر نورې په پاکستان کې د ویزو له پای ته رسېدو وروسته د ایستلو له خطر سره مخامخ دي.
طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان پخوانی قضایي نظام منحل کړ او ټولې ښځینه قاضیانې یې له دندو لرې کړې. همدارنګه، د ښځو پر زدهکړو، کار او ټولنیز حضور لګېدلو محدودیتونو د نړیوالو بنسټونو او د بشري حقونو د سازمانونو سخت غبرګونونه پارولي دي، چې ځینو یې دا تګلارې د «جنسیتي اپارتاید» بېلګه بللې ده.
