کتاب «فرار از کابل» نوشته کارن بارتلت، نویسنده بریتانیایی، موفق شد جایزه معتبر سیاسی اورول ۲۰۲۶ را از آن خود کند. این اثر، روایت مستند عملیات نجات و انتقال نزدیک به ۲۰۰ قاضی زن افغان و خانوادههای آنان پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰ است.
بنیاد اورول همزمان با اعلام این جایزه، در بیانیهای از نقش قضات زن افغانستان در مبارزه با فساد و رسیدگی به پروندههای خشونت علیه زنان و کودکان در دو دهه گذشته تقدیر کرد و یادآور شد که پس از تسلط طالبان بر افغانستان، جان این قضات به دلیل آزادی هزاران زندانی، از جمله محکومان پروندههای آنان، با خطر جدی روبهرو شد.
کارن بارتلت پس از دریافت جایزه گفت این افتخار بیش از آنکه متعلق به او باشد، از آنِ قضات زن افغانستان است که به گفته او «فوقالعاده شجاع» هستند. او همچنین با اشاره به وضعیت کنونی افغانستان تأکید کرد که زنان و دختران این کشور از ابتداییترین حقوق، از جمله آموزش، کار و رفتوآمد مستقل محروم شدهاند.
روهان سیلوا، رئیس هیئت داوران جایزه اورول، این کتاب را اثری «تأثیرگذار، سرشار از همدلی و با زبانی روشن» توصیف کرد که توانسته داستانی با اهمیت جهانی را روایت کند. بخشی از این اثر به تجربه ریحانه عطایی، یکی از قضات زن افغانستان، در دادگاه محلی ننگرهار اختصاص دارد.
بر اساس گزارش انجمن بینالمللی قضات زن، از حدود ۲۶۰ قاضی زن افغانستان، تاکنون نزدیک به ۱۸۰ نفر همراه با خانوادههایشان به کشورهای امن، از جمله ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، آلمان، استرالیا، برازیل و شماری دیگر از کشورهای اروپایی منتقل شدهاند.
با این حال، گزارشها نشان میدهد حدود ۴۵ قاضی زن همچنان در وضعیت پرخطر قرار دارند؛ شماری در داخل افغانستان بهصورت مخفی زندگی میکنند و تعدادی دیگر نیز با ویزاهای منقضیشده در پاکستان، در معرض خطر اخراج هستند.
طالبان پس از بازگشت به قدرت، نظام قضایی پیشین را منحل و تمامی قضات زن را برکنار کردند. این گروه همچنین با اعمال محدودیتهای گسترده بر آموزش، اشتغال و حضور اجتماعی زنان، با انتقاد شدید نهادهای بینالمللی و سازمانهای مدافع حقوق بشر روبهرو شده است؛ نهادهایی که این سیاستها را مصداق «آپارتاید جنسیتی» توصیف کردهاند.
