د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت د هبتالله آخندزاده، چې د دې ډلې مشر دی، د هغې وینا متن خپور کړی چې د کندهار په یوه دیني مدرسه کې منسوبه شوې ده. په دې وینا کې د علم او دیني زدهکړو پر اهمیت ټینګار شوی، خو د نجونو د تعلیم په اړه پکې هېڅ یادونه نه ده شوې.
د فطرت په وینا، هبتالله آخندزاده د پنجشنبې په ورځ، د تلې پر ۲۳مه، وینا کړې او د علم زدهکړه یې د هغه څه د له منځه وړلو لپاره اړینه بللې چې ده «فساد» نومولی، او د «اصلاح» د رامنځته کولو لپاره یې مهمه ګڼلې ده. په خپاره شوي متن کې راغلي چې هغه له خلکو او دیني عالمانو غوښتي چې دیني زدهکړې او د علم زدهکړه روانه وساتي.
د طالبانو مشر ته په منسوبه وینا کې راغلي: «دیني عالمان د پیغمبرانو وارثان دي؛ د الله تعالی احکام، پرېکړې او شریعت د دیني عالمانو له لارې خلکو ته رسېږي او د خلکو اصلاح هم د هغوی په وسیله ترسره کېږي.»
هغه د دیني مدرسو له زدهکوونکو غوښتي چې خپلې زدهکړې پرې نه ږدي، د پوهې د زیاتولو لپاره هڅې وکړي، د زدهکړې پر مهال پر نورو ځان لوړ ونه ګڼي او خپله پوهه له نورو پټه نه کړي. په متن کې له زدهکوونکو غوښتل شوي چې له فراغت وروسته په فقهي غونډو کې ګډون وکړي او د دنیاوي مقامونو په لټه کې نه شي.
هبتالله آخندزاده د خپلې وینا په پای کې ویلي: «نن د ازموینې وخت دی؛ ډېر احتیاط وکړئ.»
خو د خپاره شوي متن په هېڅ برخه کې د نجونو او ښځو د تعلیم د حق یا منځنیو او لوړو زدهکړو ته د هغوی پر لاسرسي د لګېدلو محدودیتونو یادونه نه ده شوې. دا موضوع لا هم په افغانستان کې یوه مهمه حقوقي او ټولنیزه مسئله ده.
وروسته له هغه چې طالبان د ۲۰۲۱ کال په اګست کې بېرته واک ته ورسېدل، له شپږم ټولګي پورته نجونې له ښوونځیو څخه محرومې شوې. د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې طالبانو په دولتي او خصوصي پوهنتونونو کې د ښځو پر لوړو زدهکړو هم بندیز ولګاوه. دغه محدودیتونه لا هم دوام لري او افغانستان د نړۍ یوازینی هېواد دی چې نجونې او ښځې پکې له منځنیو او لوړو زدهکړو منع شوې دي.
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق، یونیسف، د ۲۰۲۶ کال د اګست پر ۱۴مه په خپرو شویو شمېرو کې ویلي چې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې په افغانستان کې له ۲.۶ میلیونو څخه ډېرې نجونې له منځنیو زدهکړو محرومې شوې دي. دغه بنسټ ویلي چې نجونې د ۲۰۲۱ کال له سپټمبر راهیسې له شپږم ټولګي پورته له رسمي زدهکړو منع شوې دي او ښځې د ۲۰۲۲ کال له ډسمبر راهیسې پوهنتوني زدهکړې نه شي کولای.
یونیسف د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې په یوه بل راپور کې خبرداری ورکړی و چې د نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر کار بندیزونه ښايي تر ۲۰۳۰ کال پورې افغانستان د ۲۰ زرو ښځینه ښوونکو او ۵۴۰۰ ښځینه روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ کړي. دغه بنسټ اټکل کړی چې د ښځو پر زدهکړو او کار لګېدلي محدودیتونه هر کال د افغانستان اقتصاد ته ۸۴ میلیونه ډالره زیان رسوي.
د طالبانو د مشر په خپره شوې وینا کې پر علم ټینګار په داسې حال کې شوی چې په افغانستان کې میلیونونه نجونې لا هم له زدهکړو محرومې دي. خپور شوی متن نه روښانوي چې ایا د وینا په نورو برخو کې د نجونو د زدهکړو پر محدودیتونو خبرې شوې دي که نه؛ خو په هغو برخو کې چې د طالبانو د ویاند مرستیال خپرې کړې، د نجونو تعلیم نه دی یاد شوی.
سرچینه: نیمروز
