د هرات زعفران، چې له کلونو راهیسې د افغانستان د «سرو زرو» په نوم یادېږي، په ۲۰۲۵ کال کې د نړیوالو بازارونو په کچه د پام وړ پرمختګ کړی او د صادراتو ارزښت یې له ۳۰ میلیونه ډالرو اوښتی دی.
د هرات د سوداګرۍ او پانګونې خونې د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال په لومړیو نهو میاشتو کې له افغانستانه تر ۲۲ ټنه زیات زعفران بېلابېلو هېوادونو ته صادر شوي دي. د دغو صادراتو ټول ارزښت له ۳۰ میلیونه ډالرو لوړ ښودل شوی، چې د تېر کال په پرتله شاوخوا لس سلنه زیاتوالی څرګندوي.
د افغانستان زعفران تر ډېره اروپا، متحده ایالاتو، عربي هېوادونو او منځنۍ اسیا ته صادر شوي دي. هند، هسپانیه، سعودي عربستان، متحده عربي امارات، بریتانیا، کاناډا او ترکیه د دې محصول له مهمو پیرودونکو څخه ګڼل کېږي.
افغان زعفران په وروستیو کلونو کې څو ځله د نړۍ د غوره زعفرانو لقب ترلاسه کړی دی. لوړ کیفیت، طبیعي رنګ، ځانګړی عطر او خالص ترکیب یې هغه ځانګړتیاوې دي چې د نړۍ په بازارونو کې یې سیالي ځواکمن کړی دی. د بلجیم د خوند نړیوالې ازموینې ادارې هم په څو پرلهپسې کلونو کې افغان زعفران د نړۍ تر ټولو باکیفیته زعفران بللي دي.
هرات د افغانستان د زعفرانو اصلي مرکز دی. د غوریان، ګذره، انجیل او پښتون زرغون ولسوالیو زرګونه بزګران هر کال د زعفرانو د ارغواني ګلونو په راټولولو او پروسس کولو بوخت وي. د موجودو شمېرو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۱۲ زره هکټاره ځمکه د زعفرانو تر کښت لاندې ده چې له هغې څخه نږدې ۱۰ زره او ۵۰۰ هکټاره یوازې په هرات کې موقعیت لري.
دغه محصول نه یوازې د هېواد د صادراتو لپاره مهم ارزښت لري، بلکې د کلیوالو سیمو د زرګونو ښځو لپاره د کار او عاید یوه مهمه سرچینه هم ده. ښځې د زعفرانو د ګلونو په راټولولو، پاکولو او لومړني پروسس کې اساسي ونډه لري او د ډېرو کورنیو اقتصادي وضعیت له همدې لارې ښه کېږي.
سره له دې بریاوو، د زعفرانو صنعت لا هم له ګڼو ستونزو سره مخ دی. اقلیمي بدلونونه، د نړیوالو بازارونو سخته سیالي، کمزوری بازارموندنه او د یوه ځواکمن نړیوال افغان برانډ نشتوالی د دې صنعت د پراختیا پر وړاندې مهم خنډونه بلل کېږي.
د هرات د زعفرانو اتحادیې مشرې نفیسې دانش ویلي چې د افغانستان د زعفرانو یوه برخه د بهرنیو سوداګرو له خوا اخیستل کېږي او وروسته په نړیوالو بازارونو کې د نورو هېوادونو په نوم پلورل کېږي. د هغې په وینا، همدا مسئله د دې لامل شوې چې افغانستان د خپل محصول له نړیوال شهرت څخه بشپړه اقتصادي ګټه ترلاسه نه کړي.
د روان کال د صادراتو وده ښيي چې د افغانستان زعفران لا هم د هېواد له بریالیو صادراتي محصولاتو څخه دي. خو اصلي پوښتنه دا ده چې افغانستان به څه وخت وکولای شي خپل نړیوال شهرت په یو پیاوړي سوداګریز برانډ بدل کړي او د زعفرانو له نړیوال ارزښت څخه بشپړه ګټه پورته کړي. همدا موضوع د دې صنعت د راتلونکي بریا او دوامداره ودې لپاره تر ټولو مهمه ننګونه بلل کېږي.
