زعفران هرات، محصولی که سالهاست به عنوان «طلای سرخ افغانستان» شناخته میشود، در سال جاری رشد چشمگیری را در بازارهای جهانی تجربه کرده است. تاجران و فعالان این صنعت میگویند کیفیت ممتاز زعفران افغانستان و افزایش تقاضای جهانی، عامل اصلی رشد صادرات این محصول بوده است.
بر اساس آمارهای اتاق تجارت و سرمایهگذاری هرات، تنها در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۲ تُن زعفران افغانستان به کشورهای مختلف صادر شده که ارزش آن از ۳۰ میلیون دالر فراتر رفته است. این رقم در مقایسه با سال گذشته حدود ۱۰ درصد افزایش را نشان میدهد.
بخش عمده زعفران افغانستان به بازارهای اروپا، ایالات متحده، کشورهای عربی و آسیای میانه صادر شده است. هند، اسپانیا، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بریتانیا، کانادا و ترکیه از مهمترین خریداران این محصول به شمار میروند.
زعفران افغانستان در سالهای اخیر بارها عنوان بهترین زعفران جهان را کسب کرده است. کیفیت بالا، رنگ طبیعی، عطر ویژه و خلوص این محصول باعث شده تا در رقابت با تولیدکنندگان بزرگ جهانی جایگاه ویژهای پیدا کند. مؤسسه بینالمللی تست طعم بلجیم نیز در سالهای گذشته چندین بار زعفران افغانستان را به عنوان باکیفیتترین زعفران جهان معرفی کرده است.
مرکز اصلی تولید این محصول در ولایت هرات قرار دارد؛ جایی که ولسوالیهای غوریان، گذره، انجیل و پشتونزرغون هر سال میزبان هزاران کشاورز و کارگر فصلی برای برداشت گلهای بنفش زعفران هستند.
بر اساس آمارهای موجود، نزدیک به ۱۲ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت زعفران قرار دارد که بیش از ۱۰ هزار و ۵۰۰ هکتار آن در ولایت هرات واقع شده است. همین موضوع هرات را به مهمترین قطب تولید زعفران افغانستان تبدیل کرده است.
زعفران علاوه بر نقش اقتصادی، یکی از منابع مهم اشتغال برای زنان در مناطق روستایی نیز به شمار میرود. هزاران زن در مراحل برداشت، پاکسازی و فرآوری اولیه این محصول فعالیت میکنند و در بسیاری از خانوادهها درآمد حاصل از زعفران سهم مهمی در تأمین معیشت دارد.
با وجود موفقیتهای صادراتی، فعالان این صنعت میگویند چالشهای مهمی همچنان پابرجاست. تغییرات اقلیمی، رقابت شدید در بازارهای جهانی، ضعف در بازاریابی و نبود برند قدرتمند بینالمللی از جمله مشکلاتی است که توسعه بیشتر این بخش را محدود کرده است.
نفیسه دانش، رئیس اتحادیه زعفران هرات، میگوید بخشی از زعفران افغانستان توسط تاجران خارجی خریداری و در بازارهای جهانی با نام کشورهای دیگر عرضه میشود. به گفته او، این مسئله باعث شده افغانستان نتواند به طور کامل از اعتبار جهانی محصول خود بهرهمند شود.
با این حال، فعالان صنعت زعفران معتقدند رشد صادرات در سال جاری نشان میدهد که طلای سرخ افغانستان همچنان یکی از موفقترین محصولات صادراتی کشور باقی مانده و ظرفیت آن برای توسعه بیشتر در بازارهای جهانی همچنان بسیار بالاست.
