سعد محسني، د موبي ګروپ بنسټ اېښودونکی او مشر او د طلوع او طلوع نیوز مالک، په هغو څرګندونو کې چې د رسنیو د فعالانو او د ښځو د حقونو د مدافعینو ترمنځ یې پراخ غبرګونونه راپارولي، د افغانستان د ښځو وضعیت مثبت وباله. دا دریځ د هغه تر مدیریت لاندې د رسنیو د فعالیتونو په اړه له ګڼو نیوکو او پوښتنو سره مل شوی دی.
محسني، چې د تېرو دوو لسیزو پر مهال د افغانستان له تر ټولو اغېزناکو رسنیزو څېرو څخه ګڼل کېږي، تل یې د رسنیو له آزادۍ، معلوماتو ته له لاسرسي او د ټولنې په پرمختګ کې د رسنیو له رول څخه ملاتړ کړی دی. خو منتقدان وایي چې همدا رسنیز نفوذ د دې سبب ګرځي چې د ښځو په اړه د هغه څرګندونې ځانګړی اهمیت ولري او جدي ارزونې او حساب ورکونې ته اړتیا ولري.
صدیق الله توحیدي، د افغانستان د رسنیو د ملاتړ بنسټ (نی) پخوانی مشر، د دغو څرګندونو له مهمو منتقدانو څخه دی. هغه د سعد محسني د خبرو په غبرګون کې نوموړی د «طالبانو د سپینولو» په هڅه تورن کړ او ویې ویل چې د ښځو وضعیت «ښه» بلل د میلیونونو افغان ښځو له واقعي ژوند سره سمون نه لري.
توحیدي په خپل پیغام کې یادونه کړې چې میلیونونه نجونې لا هم له منځنیو او لوړو زده کړو محرومې دي، پر ښځو د کار په برخه کې پراخ محدودیتونه لګېدلي او په ګڼو ټولنیزو برخو کې د هغوی حضور له جدي خنډونو سره مخ دی.
یو شمېر د ښځو د حقونو فعالان هم وایي چې د ښځو وضعیت باید د واقعي شرایطو، زده کړو ته د لاسرسي، د کار حق، د تګ راتګ آزادۍ او ټولنیز مشارکت له مخې وارزول شي، نه یوازې د سیاسي یا رسنیزو روایتونو له مخې.
خو اصلي پوښتنه یوازې د سعد محسني وروستیو څرګندونو پورې نه محدودېږي.
منتقدان پوښتي چې ایا د طلوع د مالک د نن ورځې دریځ او هغه تګلاره چې دغې شبکې د تېرو کلونو پر مهال د ښځو د حقونو په اړه تعقیبوله، یو له بل سره توپیر لري که نه؟
طلوع او طلوع نیوز د تېرو دوو لسیزو پر مهال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي، د نجونو د زده کړو، مدني حقونو او ټولنیز مشارکت په اړه ګڼ راپورونه خپاره کړي دي. اوس ځینې منتقدان وایي چې باید روښانه شي چې د دغې رسنۍ د مدیریت اوسني لیدلوري له پخوانۍ رسنیزې تګلارې سره څومره همغږي لري.
دغه پوښتنه ځکه مهمه ده چې رسنۍ یوازې د پېښو روایتوونکې نه دي، بلکې د عامه افکارو په جوړولو کې هم مهم رول لري.
له دغو بحثونو سره هممهاله، د موبي ګروپ ځینو پخوانیو منتقدانو یو ځل بیا د دې بنسټ د مالي سرچینو، سیاسي اړیکو او د تحریري خپلواکۍ موضوع راپورته کړې ده.
په تېرو کلونو کې ګڼ راپورونه او تحلیلونه خپاره شوي چې په افغانستان کې د رسنیو د جوړېدو او پراختیا په بهیر کې د بهرنیو مرستو رول ته اشاره کوي. منتقدان وایي چې عام خلک حق لري د لویو رسنیزو بنسټونو د مالي سرچینو، د مالکیت د جوړښت او د تحریري خپلواکۍ د ساتنې د میکانیزمونو په اړه لا زیات معلومات ولري.
په مقابل کې، د موبي ګروپ ملاتړي استدلال کوي چې دغه بنسټ د افغانستان له مهمو رسنیو څخه و او د خپلو رسنیزو فعالیتونو له امله یې درنې قربانۍ ورکړي دي. هغوی وایي چې د دې شبکې ګڼ کارکوونکي د ترهګریزو بریدونو قرباني شوي او همدا سابقه ښيي چې طلوع د خپل فعالیت لپاره لوړه بیه پرې کړې ده.
په وروستیو اونیو کې یوه بله موضوع هم د سعد محسني په اړه بحثونو ته ورزیاته شوې ده.
تهمینه سیروس په خپل خپور شوي روایت کې ادعا کړې چې په ۲۰۲۰ کال کې په کابل کې د یوې شخصي مېلمستیا پر مهال سعد محسني د هغې له رضایت پرته د هغې د ښکلولو او فزیکي نږدېوالي هڅه کړې وه. سیروس ادعا کوي چې له پېښې وروسته یې هڅه کړې له محسني څخه ځان لرې کړي او په پای کې یې مېلمستیا پرېښې ده.
خو دغه ادعا تر اوسه د کومې قضایي مرجع یا خپلواک بنسټ له خوا نه ده تایید شوې او په عامه توګه یې خپلواک شواهد هم نه دي خپاره شوي. همدارنګه د دې راپور تر چمتو کېدو پورې د سعد محسني مفصل رسمي غبرګون هم نه و خپور شوی.
د مسلکي ژورنالیزم د اصولو له مخې، دغه موضوع اوس مهال یوازې د تهمینې سیروس د ادعا په کچه پاتې ده او باید د ثابت شوي حقیقت په توګه ونه ګڼل شي.
خو له دې ټولو بحثونو هاخوا، اصلي موضوع حساب ورکونه ده.
رسنۍ له حکومتونو، سیاستوالو، امنیتي چارواکو او د واک له مرکزونو څخه شفافیت غواړي. له همدې امله دا پوښتنه هم مطرح کېږي چې ایا د هېواد لویې رسنۍ چمتو دي چې د خپلو مالي سرچینو، د مالکیت د جوړښت، سیاسي اړیکو او تحریري پرېکړو په اړه همدومره شفافې وي؟
دا پوښتنه یوازې د موبي ګروپ په اړه نه ده؛ بلکې ټولو هغو رسنیو ته متوجه ده چې پر عامه افکارو اغېز لري.
عامه باور د هرې رسنۍ تر ټولو لویه پانګه ده. دغه باور هغه مهال پیاوړی کېږي چې رسنۍ نه یوازې نور تر پوښتنې لاندې راولي، بلکې خپله هم د نقد، پوښتنې او حساب ورکونې لپاره چمتو وي.
طلوع، طلوع نیوز، موبي ګروپ او سعد محسني حق لري چې د ټولو نیوکو، پوښتنو او ادعاوو په اړه خپل ځواب وړاندې کړي. لکه څنګه چې منتقدان هم حق لري د رسنیو فعالیتونه وپوښتي او و ارزوي.
وروستۍ پوښتنه لا هم پر خپل ځای پاتې ده:
په داسې حال کې چې میلیونونه افغان ښځې لا هم د زده کړو، کار او ټولنیز حضور په برخه کې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، د ښځو د وضعیت د «ښه» بللو معیار څه دی؟ او ایا د افغانستان اغېزمنې رسنۍ چمتو دي چې د دغې ارزونې او د هغې د اغېزو په اړه عامه افکارو ته لا ډېر وضاحت ورکړي؟
