دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، همراه با نخست‌وزیر دنمارک و نخست‌وزیر گرینلند توافقی امنیتی را امضا کرد که زمینه گسترش چشمگیر حضور نظامی امریکا در گرینلند را فراهم می‌کند؛ توافقی که در عین کاهش تنش چندماهه میان واشنگتن و کپنهاگ، جایگاه امریکا را در یکی از حساس‌ترین مناطق راهبردی جهان تقویت خواهد کرد.
این توافق روز سه‌شنبه ۳۱ سنبله در حاشیه هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویارک امضا شد. برخلاف خواسته پیشین ترامپ برای به‌دست‌آوردن گرینلند، سند تازه حاکمیت دنمارک بر این جزیره را تغییر نمی‌دهد، اما اختیارات و حضور نظامی امریکا را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد.
بر اساس متن توافق، امریکا می‌تواند سامانه دفاع موشکی «گنبد طلایی» را در گرینلند ایجاد کند؛ سامانه‌ای که هدف آن مقابله با تهدید موشک‌های بالستیک عنوان شده است.
همچنین توافق امکان ایجاد دو مرکز نظامی دیگر را فراهم می‌کند: نارساارسواک در جنوب گرینلند، که یک پایگاه هوایی دوران جنگ سرد بوده، و مسترسویگ در شرق جزیره که اکنون محل فعالیت واحد ویژه گشت سورتمه‌ای سیریوس دنمارک است.
ترامپ پیش از مراسم امضای توافق در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفت این توافق به امریکا «کنترول دایمی بر امنیت و سایر نیازهای آن قلمرو» می‌دهد.
او همچنین گفت هیچ دشمن امریکا اجازه نخواهد داشت در گرینلند حضور نظامی ایجاد کند یا بدون موافقت کتبی واشنگتن در بخش‌های حساس این جزیره سرمایه‌گذاری کند.
ترامپ این توافق را همراه با مته فردریکسن، نخست‌وزیر دنمارک، و ینس فردریک نیلسن، نخست‌وزیر گرینلند، امضا کرد.
فردریکسن گفت توافق جدید می‌تواند «برای همیشه دوام داشته باشد» و در عین حال بر اهمیت ناتو و حق تعیین سرنوشت مردم گرینلند تأکید کرد.
نیلسن نیز گفت حفظ حضور قدرتمند ناتو در قطب شمال اهمیت اساسی دارد. او پس از امضای توافق گفت گرینلند و امریکا باید برای بازگرداندن اعتماد میان دو طرف تلاش کنند؛ اعتمادی که در پی تهدیدهای پیشین ترامپ درباره تصرف گرینلند آسیب دیده بود.
گرینلند در شمال اقیانوس اطلس و در مسیر راهبردی میان امریکای شمالی و اروپا قرار دارد. موقعیت جغرافیایی این جزیره، همراه با منابع طبیعی و اهمیت فزاینده مسیرهای قطبی، آن را به یکی از نقاط مهم رقابت راهبردی میان قدرت‌های بزرگ تبدیل کرده است.
امریکا هم‌اکنون پایگاه فضایی پیتوفیک را در شمال‌غرب گرینلند در اختیار دارد. این پایگاه در زمینه هشدار موشکی، دفاع موشکی و نظارت فضایی برای امریکا و ناتو اهمیت دارد.
بر اساس توافق جدید، حضور نظامی امریکا می‌تواند از این پایگاه فراتر رود. ترامپ نیز گفته است امریکا روند ایجاد حضور نظامی گسترده‌تر و ساخت دو پایگاه بزرگ را آغاز خواهد کرد.
سند تازه همچنین پیمان دفاعی سال ۱۹۵۱ میان امریکا و دنمارک را که چارچوب حقوقی حضور نظامی امریکا در گرینلند بوده، تعدیل می‌کند. بر اساس توافق، واشنگتن در آینده می‌تواند خواستار ایجاد پایگاه‌های بیشتر شود، هرچند جزئیات چنین اقداماتی باید با توافق طرف‌های مربوط تعیین شود.
این توافق تاریخ پایان مشخصی ندارد و دسترسی گسترده هواپیماها و کشتی‌های امریکایی به گرینلند و آب‌های سرزمینی آن را فراهم می‌کند. همچنین کشورهای خارج از ناتو اجازه ایجاد تأسیسات نظامی در گرینلند را نخواهند داشت.
در بخش اقتصادی نیز توافق محدودیت‌هایی برای سرمایه‌گذاری خارجی در بخش‌های حساس، از جمله زیرساخت‌های حیاتی و استخراج منابع، در نظر گرفته است. بر این اساس، کشورهای خارج از ناتو، شرکای ناتو و اتحادیه اروپا نمی‌توانند در این بخش‌ها کنترول یا نفوذ قابل توجه به دست آورند.
این توافق نتیجه ماه‌ها مذاکره میان واشنگتن، کپنهاگ و نووک است؛ مذاکراتی که پس از تهدیدهای ترامپ درباره احتمال تصرف گرینلند، حتی با استفاده از فشار اقتصادی یا نظامی، روابط امریکا با دنمارک و دیگر اعضای ناتو را با بحران روبه‌رو کرده بود.
میکل ودبی راسموسن، استاد علوم سیاسی دانشگاه کپنهاگ، گفته است که به باور او بحران فعلی پایان یافته، اما اختلافات اساسی کاملاً برطرف نشده است و امریکا ممکن است در آینده از این توافق برای گرفتن امتیازهای بیشتر استفاده کند.
با این حال، توافق جدید یک تفاوت مهم با موضع قبلی ترامپ دارد: واشنگتن به خواسته خود برای الحاق گرینلند دست نیافته، اما در مقابل به چارچوبی برای گسترش حضور نظامی و نفوذ امنیتی خود در این جزیره دست یافته است.
از سوی دیگر، دنمارک و گرینلند توانسته‌اند بر ادامه حاکمیت و حق تعیین سرنوشت گرینلند تأکید کنند و موضوع امنیت این جزیره را در چارچوب ناتو نگه دارند.
اجرایی‌شدن توافق به تأیید پارلمان‌های دنمارک و گرینلند نیاز دارد. بنابراین، امضای امروز پایان کامل روند حقوقی آن نیست.
اهمیت بلندمدت این توافق فراتر از اختلاف میان ترامپ و دنمارک است. گرینلند در حال تبدیل‌شدن به یکی از مهم‌ترین نقاط امنیتی قطب شمال است؛ منطقه‌ای که با تغییرات اقلیمی، بازشدن مسیرهای دریایی و افزایش رقابت قدرت‌های بزرگ، اهمیت نظامی و اقتصادی بیشتری پیدا کرده است.
به این ترتیب، بحران چندماهه بر سر آینده گرینلند فعلاً از مرحله تهدید به تصرف به مرحله توافق امنیتی منتقل شده است؛ اما افزایش حضور نظامی امریکا نشان می‌دهد که رقابت بر سر جایگاه راهبردی این جزیره و آینده امنیت قطب شمال همچنان ادامه خواهد داشت.
