سالهاست نام گلوتاتیون در تبلیغات مکملها کنار واژههایی مانند «سمزدایی»، «جوانسازی»، «افزایش انرژی» و مقابله با بیماریهای مختلف دیده میشود؛ اما وقتی این ادعاها را با شواهد علمی مقایسه میکنیم، تصویر متفاوتی به دست میآید.
گلوتاتیون یا GSH یک آنتیاکسیدان طبیعی است که بدن خودش آن را تولید میکند. این مولکول در سلولهای مختلف بدن وجود دارد و در مقابله با استرس اکسیداتیو و برخی فرایندهای متابولیکی نقش دارد. کبد نیز یکی از اندامهای مهم در ساخت و استفاده از گلوتاتیون است.
اما گلوتاتیون را نباید یک «فیلتر جادویی» برای پاکسازی بدن دانست. دفع مواد مختلف در بدن حاصل عملکرد مجموعهای از اندامها و مسیرهای پیچیده متابولیکی است و گلوتاتیون تنها یکی از اجزای این سامانه محسوب میشود.
یکی از ادعاهای مطرحشده این است که بدن از اواخر دهه بیست زندگی، بدون علامت مشخص، توانایی حفظ سطح مناسب گلوتاتیون را از دست میدهد و همین مسئله میتواند به افت انرژی، اختلال خواب و کاهش عملکرد ذهنی منجر شود. اما برای چنین ادعای دقیق و کلی درباره یک سن مشخص، شواهد علمی کافی وجود ندارد و نباید آن را بهعنوان یک واقعیت پزشکی قطعی مطرح کرد.
پژوهشها نشان دادهاند که وضعیت گلوتاتیون و استرس اکسیداتیو در برخی بیماریها تغییر میکند. برای نمونه، در مطالعات مربوط به آلزایمر و پارکینسون، تغییر در سطح یا عملکرد گلوتاتیون گزارش شده است. اما مشاهده ارتباط میان کاهش گلوتاتیون و یک بیماری، به معنی اثبات این نیست که کاهش گلوتاتیون علت بیماری بوده است.
به همین دلیل، هنوز نمیتوان مکمل گلوتاتیون را درمان آلزایمر یا پارکینسون دانست.
اما داستان مکملها از اینجا جالبتر میشود.
این ادعا که گلوتاتیون خوراکی اصلاً جذب نمیشود نیز دقیق نیست. یک مطالعه انسانی روی افراد سالم نشان داد مصرف روزانه گلوتاتیون در یک دوره چندماهه میتواند سطح این ماده را در برخی بخشهای بدن افزایش دهد.
اما افزایش سطح گلوتاتیون یک چیز است و اثبات یک فایده درمانی چیز دیگر.
اگر آزمایش نشان دهد سطح یک ماده در بدن افزایش یافته، هنوز نمیتوان نتیجه گرفت که فرد انرژی بیشتری پیدا کرده، روند پیری او کند شده یا خطر ابتلا به یک بیماری کاهش یافته است. برای چنین ادعاهایی باید مطالعات بزرگتر و دقیقتر، با بررسی پیامدهای واقعی سلامت انجام شود.
در مورد روشهای موضعی گلوتاتیون نیز مطالعات محدودی انجام شده است. برخی پژوهشهای کوچک تغییر در شاخصهای گلوتاتیون را گزارش کردهاند، اما حجم نمونه و مدت مطالعه برای اثبات فواید درمانی کافی نیست.
از نظر تغذیهای، بدن برای ساخت گلوتاتیون به اسیدهای آمینهای مانند سیستئین، گلیسین و گلوتامات نیاز دارد. دریافت کافی پروتئین و داشتن یک رژیم غذایی متنوع میتواند مواد اولیه مورد نیاز بدن را فراهم کند.
مواد غذایی مانند تخممرغ، ماهی، گوشت و برخی سبزیجات میتوانند بخشی از این مواد مغذی را تأمین کنند؛ اما نباید هیچ ماده غذایی خاصی را بهعنوان «درمان کمبود گلوتاتیون» یا ابزار قطعی سمزدایی معرفی کرد.
همین تفاوت، مرز میان علم و تبلیغات مکملهاست.
اینکه گلوتاتیون برای بدن مهم است، یک واقعیت علمی است؛ اما از این واقعیت نمیتوان نتیجه گرفت که هر مکمل گلوتاتیون میتواند بدن را پاکسازی کند، پیری را متوقف کند یا از بیماریهای عصبی جلوگیری کند.
برای افراد سالم، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، خواب کافی و کاهش مواجهه با عوامل آسیبرسان همچنان پایههای قابل اتکاتری برای حفظ سلامت عمومی هستند.
مصرف مکمل نیز نباید صرفاً بر اساس تبلیغات یا تجربه شخصی دیگران آغاز شود؛ بهویژه اگر فرد بیماری زمینهای دارد یا داروی دیگری مصرف میکند.
در نهایت، پرسش اصلی درباره گلوتاتیون این نیست که «خوب است یا بد؟»
پرسش مهمتر این است: وقتی یک مکمل ادعا میکند بدن را سمزدایی میکند یا از بیماریها پیشگیری میکند، آیا مطالعات معتبر انسانی واقعاً همین فایده را ثابت کردهاند، یا فقط نشان دادهاند که سطح یک ماده در بدن تغییر کرده است؟
