ملا محمد یعقوب، پسر بزرگ ملا محمد عمر و یکی از قدرتمندترین چهرههای طالبان، امروز در جایگاهی قرار دارد که بسیاری آن را در تضاد با میراث سیاسی و نظامی پدرش میدانند. در حالی که طالبان در دهههای گذشته مشروعیت خود را بر مبارزه با نفوذ شوروی و دولتهای نزدیک به مسکو بنا کرده بودند، اکنون روابط رو به گسترش این گروه با روسیه پرسشهای تازهای را ایجاد کرده است.
ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع طالبان و پسر بنیانگذار این گروه، از چهرههایی است که نام او با روایت تاریخی «جهاد علیه اشغالگران» گره خورده است. پدر او، ملا محمد عمر، در فضای جنگ افغانستان و مخالفت با نفوذ اتحاد جماهیر شوروی و حکومت مورد حمایت مسکو به یک چهره نمادین تبدیل شد.
طالبان در دهههای گذشته داکتر نجیبالله را نماد حکومت مورد حمایت شوروی میدانستند و پس از تصرف کابل در سال ۱۹۹۶ او را به قتل رساندند. اکنون منتقدان میپرسند چگونه گروهی که زمانی هرگونه نزدیکی به مسکو را نشانه وابستگی و خیانت معرفی میکرد، امروز به دنبال گسترش روابط با روسیه است؟
اما امروز شرایط تغییر کرده است. طالبان که زمانی روسیه را بخشی از اردوگاه رقیب خود میدانستند، اکنون در تلاش برای گسترش روابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی با مسکو هستند. این تغییر رویکرد، پرسشهای جدی را در میان منتقدان ایجاد کرده است؛ پرسشهایی درباره فاصله میان شعارهای گذشته و سیاستهای امروز.
منتقدان میگویند اگر نزدیکی به روسیه امروز یک ضرورت سیاسی است، پس چرا در گذشته هرگونه ارتباط با مسکو به عنوان خیانت معرفی میشد؟ اگر همکاری با قدرتهای منطقهای اکنون قابل پذیرش است، چگونه میتوان روایتهای چند دهه گذشته را توضیح داد؟
حامیان طالبان اما استدلال میکنند که سیاست خارجی بر اساس منافع ملی و واقعیتهای جدید منطقه شکل میگیرد و نمیتوان شرایط امروز را با دوران جنگ سرد یا دهه ۱۹۹۰ مقایسه کرد.
با این حال، آنچه این بحث را حساستر میکند، جایگاه شخص ملا یعقوب است؛ فردی که نه تنها وزیر دفاع طالبان، بلکه فرزند چهرهای است که نام او با مبارزه علیه نفوذ شوروی در افغانستان گره خورده است. همین موضوع باعث شده هرگونه نزدیکی طالبان به روسیه بیش از گذشته زیر ذرهبین افکار عمومی قرار گیرد.
اگر همکاری با روسیه امروز بخشی از سیاست رسمی طالبان است، پس مرز میان «منافع سیاسی» و «شعارهای تاریخی» کجاست؟ و آیا نسلی که سالها با روایت مبارزه علیه نفوذ مسکو بسیج شد، پاسخ روشنی برای این تغییر مسیر دریافت کرده است؟
